سایت رسمی فدراسیون ورزشهای همگانی

این سایت متعلق به فدراسیون ورزشهای همگانی جمهوری اسلامی ایران می باشد.

حقوق خبری و تصویری سایت
  • کلیه حقوق خبری و تصویری سایت متعلق به فدراسیون ورزشهای همگانی جمهوری اسلامی ایران می باشد.
اطلاعات تماس
  • آدرس :تهران ، فلکه دوم صادقیه،بلوار فردوس شرقی،خیابان وفا آذر شمالی نبش کوچه پانیذ،پلاک 2 طبقه اول واحد 5
  • تلفن : ۴۴۰۱۶۳۷۷
  • تلفن : ۴۴۰۱۶۳۷8
  • تلفن : ۴۴۰۱۶۳۷9
نسخه آزمایشی

عدم آموزش مهارت های حرکتی و عدم توجه به فراهم سازهای رشدی در بین اکثر کودکان منجر به دور ماندن آنها از چرخه فعالیت های بدنی می شود

دکتر صالح رفیعی عضو هیأت عملی پژوهشگاه تربیت بدنی وزارت علوم و رئیس انجمن بازی های کودکان در گفتگو با روابط عمومی فدراسیون اظهار داشت: این واقعیت را بپذریم کودکانی که مهارت های حرکتی کمتری دارند به راحتی از چرخه فعالیت های بدنی، بازی و ورزش کنار گذاشته می شوند، از این رو فراهم سازی موقعیت مناسب برای کودکان با هر سطح از مهارت، یک ضرورت اساسی بوده و این وظیفه متولیان ورزش است که چنین شرایطی را فراهم سازند.

آنچه در ادامه می خوانید مشروح مصاحبه دکتر صالح رفیعی با روابط عمومی فدراسیون ورزش های همگانی است:

بیوگرافی مختصری از خود بیان کنید

من صالح رفیعی ام، متولد سال 1360، از سن 13 سالگی به طور حرفه ای بسکتبال بازی می کردم، تقریبا 20 سال در حوزه بسکتبال به عنوان بازیکن و مربی (مربیگری درجه یک) فعالیت کردم. تحصیلاتم از کارشناسی تا دکتری در حوزه علوم ورزشی بوده و با مدرک دکترای رشد و تکامل یادگیری حرکتی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی وزارت علوم هستم.

بخاطر استعداد فیزیکی تان به سمت بسکتبال رفتید؟

یکی از مشکلات اساسی در ورزش ما عدم هدایت مناسب ورزشی کودکان به سمت ورزش هایی است که با خصوصیات فیزیکی، روانی و فیزیولوژیکی شان همخوانی داشته باشد. بیشتر انتخاب ها بر اساس امکانات موجود یا تابع احساسات و تصمیمات خانواده یا مربیان است. تجربه شخصی من برای رفتن به رشته بسکتبال کاملا اتفاقی و به دلیل خط خوردن از تیم فوتبال شهرمون اونم بخاطر سن پایین تر نسبت به سایر بازیکنان بود، در چنین شرایطی پس از خط خوردن، کاملاً اتفاقی به سالنی رفیتم که در آن بسکتبال بازی می کردند و با پیشنهاد یکی از دوستان صمیمیم رفتیم بسکتبال و به همین سادگی ورزش اولم از فوتبال به بسکتبال تغییر کرد و ادامه زندگی ورزشی در مسیری کاملا متفاوت از شروع ورزشم با شانس های بیشتر و بهتر ادامه یافت. این جور اتفاق هاست که ما رو در مسیر ورزش قرار می داد، شاید اگر من در فهرست فوتبال آن سال خط نمی خوردم الان وضعیت متفاوتی داشتم.

انجمن بازی ها و ورزش کودکان پس از حضور شما چه تغییراتی یافته است؟

متاسفانه ما هیچ میراثی از همکاران سابقمون به ارث نبردیم و تقریبا از اول شروع کردیم با این حال تلاش کردیم رویکرد علمی را مبنای کار انجمن قرار بدیم، از این رو سعی کردیم از افرادی که در حوزه کار کودک دارای پتانسیل علمی و تجربه کار اجرایی  بودند، استفاده کنیم، به نوعی به دنبال تلفیق علم و عمل بودیم.  چرا که معتقدم اگر کاملاً علمی باشیم اما وارد میدان نشده باشیم، در کار میدانی دچار اشکال می شویم و بالعکس.

 همه به این باور معتقدیم که بازی و فعالیت بدنی به هر شکلی می تواند به بهبود قابلیت های کودکان کمک نماید اما نکته مهم میزان بهره وری و اثر بخشی و مداخله درست می باشد، رویکرد علمی به ما کمک میکنه که بهره وری مداخلات و بازی هایی که برای کودکان طراحی و انتخاب می کنیم رو بالاتر ببریم.

از این رو نیاز بود سیستم علمی و استفاده از متخصصان برای تربیت صحیح مربیان تخصصی این رشته و برگزاری کارگاه های تخصصی در دستور کار انجمن قرار گیرد.

یکی دیگر از تغییرات مهم توسعه منابع انسانی متخصص در قالب مربیان و مدرسان این انجمن بود همانطور که مستحضر هستید در 10 سال گذشته که با تلاش مرحوم آذر برزین این انجمن تشکیل شده بود کلا 4 دوره مربیگری برگزار شده بود و مشکلات زیادی در این مسیر بود که خوشبختانه با همکاری صمیمانه همکاران فدراسیون، و اساتید بزرگوارمون در 6 ماهه اول بیش از 16 دوره در سطح کشور برگزار و بسیاری درخواست دوره ثبت شده که انشالله بعد از برگزاری اولین دوره تربیت مدرسی این روند با رشد چشمگیری ادامه خواهد یافت به نوعی که تا پایان سال تقریبا در تمامی استان های فعال ما مربیان متخصص را تربیت خواهیم نمود.

در بحث برگزاری جشنواره ها و فستیوال های متنوع بازی و ورزش، نیز رشد خوبی داشتیم الان بسیاری از استان ها برنامه های بیشماری را در راستای ترویج بازی های حرکتی و نیز فرهنگ سازی این رشته برگزار می کنند.

 

رویکرد علمی انجمن در حوزه بازی و ورزش کودکان چگونه است؟

همانطور که مستحضر هستید رشد از زمان لقاح شروع می شود، از آن لحظه به بعد با تقسیمات سلولی اندام ها شکل می گیرد و جنین رشد کرده و بعد 9 ماه، داستان زایمان اتفاق می افتد. این رشد تحت تاثیر عوامل و شرایط متفاوتی است که مهمترین عامل میزان سلامت مادر، تغذیه و مراقبت های قبل، بعد بارداری، و میزان فعالیت بدنی مادران است.

شروع کار متخصصان رشد حرکتی و به نوعی کار تخصصی انجمن، بعد از تولد است، رشد حرکتی کودک از فعالیت های بازتابی، قالبی و مقدماتی به سمت مهارت های حرکتی بنیادی و نهایتاً مهارت های تخصصی ادامه دارد.

در اوایل زندگی عوامل ژنتیکی نقش پر رنگ تری نسبت به عوامل محیطی در رشد نوزادان دارند، با این همه نقش فراهم سازهای رشدی، در رشد کوکان غیر قابل چشم پوشی است، فراهم کردن شرایطی که نوزاد بتواند، تمرین مناسب با توجه به مرحله رشدی خود انجام دهد، نکته ایست که بایست مورد توجه قرار گیرد. به عنوان مثال در راستای رشد سری - دمی نوزادان، بالا آوردن سر و کنترل عضلات گردن یکی از اولین حرکات در کنترل قامت می باشد، یکی از تمرینات برای نوزادی که بیشتر مواقع به پشت خوابیده این است که هر از چند گاهی کودک را به شکم بخوابانیم و با استفاده از محرک های رنگ و صدا او را به بالا آوردن سر و تقویت عضلات گردن تشویق کنیم. استفاده از جغجغه های رنگی و صدادار برای تحریک حواس و جلب توجه نوزاد در راستای دسترسی و چنگ زدن یکی دیگر از فراهم ساز های رشدی است، هرچقدر محیط اطراف کودک غنی از فراهم ساز های مناسب سنش باشد، به بچه کمک خواهد کرد تا رشد بهتری داشته باشد.

بسیاری از کشور ها آمده اند برای کودکان زیر یک سال تمرینات و مداخلات خاصی را در نظر گرفته اند و با آگاهی بخشی به خانواده ها و تربیت مربیان متخصص کمک های شایانی به رشد کودکان می کنند. لازمه این امر آگاهی از سطوح رشدی و مکانیسم های زیر بنایی هر مهارت و ویژگی رشد کودک هست. طبق نظریه سیستم های پویا، برای ظهور بسیاری از مهارت ها مانند راه رفتن مکانیسم های زیادی باید توسعه یابند. به عنوان مثال برای شکل گیری راه رفتن مستقل سیستم های متعددی مانند قدرت عضلانی (سیستم اسکلتی و عضلانی) و تعادل،  بایست رشد کرده باشند، اگر یکی از این سیستم ها به تکامل نرسیده باشد بروز این ویژگی به تعویق می افتد. حال از طریق بازی و تمرین با کودکان میتوان به بهبود هر کدام از این سیستم های زیر بنایی پرداخت. زمانی را تصور کنید که کودک فقط با گرفتن یک شیء یا دست ما می تواند راه برود، در این زمان قدرت عضلانی بچه ها به حدی رسیده که می تواند سرپا بایستد، و فرمان های حرکتی ارادی بفرستد که پایش را تکان بدهد، ولی چون سیستم تعادلی اش خوب کار نمی کند، نمی تواند مستقل راه برود در نتیجه با گرفتن دست ما این سیستم تعادلی اش را به دست می آورد. با تقویت سیستم های در حال رشد، از طریق تمرین راه رفتن با بچه ها می توان راه رفتن مستقل را تسریع کرد. 

نکته مهم، مداخله به هنگام و موثر، شناسایی و تدارک فراهم سازهای رشدی مناسب است که همه و همه نیازمند داشتن دانش مناسب و تجربه کافی است.

توضیحی در مورد فراهم ساز ها ارائه می دهید؟

فراهم ساز های رشدی، عوامل، امکانات و فضاهایی است که در محیط پیرامون کودک وجود دارد و می تواند رشد کودک را تحت تاثیر قرار دهد. فراهم ساز ها هم داخل خانه و هم بیرون از خانه،  قرار دارند، این که بچه در چه خونه ای زندگی می کند؟ آیا فضای برای فعالیت حرکتی دارد؟ چه اسباب بازی های در اختیار بچه ها هست؟ آیا این بچه تک فرزند است یا خواهران و برادرانی دارد که با او بازی می کند. واینکه پدر و مادرش کی ها هستند، آیا پدر و مادرشان با بچه ها بازی می کنند؟ محل مسکونی کودک دسترسی به فضاهای بازی و محیطهای بیرون از خانه که کودک در آن بتواند به راحتی بازی های مختلف را تجربه کند دارد یا نه؟ این ها عواملی است که مستقیماً روی رشد بچه ها اثر گذار خواهند بود.

یکی از جدی ترین مشکلاتی که امروزه بچه ها دارند، نبود هم بازی، و دسترسی محدود و گاهی مواقع عدم دسترسی به یکی از مهمترین فراهم سازها یعنی محیط بیرون از خونست. متاسفانه به دلیل نا امنی و نگرانی های مفرط خانواده ها محیط بیرون از خانه را از بچه ها گرفتیم.  امروزه در شهر های بزرگ کوچه ها تقریبا خالی از کودکان شده و این شرایط دقیقا نقطه مقابل زمان کودکی ماست که همه بچه ها بیرون بودند. جاییکه فضای خانه های امروزی و تجملات داخل خانه ها و بویژه آپارتمان نشینی فرصت های دویدن، پریدن، پرتاب کردن و .. را از کودکان گرفته، حذف فضای بیرون از خانه توسعه مهارت های حرکتی را بیشتر دچار اختلال خواهد کرد. با توجه به چنین مشکلات عدیده ای که جامعه امروزی و کودکانمون را درگیر کرده تجهیز فضاهای مناسب، ایمن و پر از فراهم ساز های رشدی کمک شایانی به رشد کودکان خواهد کرد، زمانی که کودک در این بافت فضایی قرار گرفته و بازی می کند، گام اول ترویج بازی ها یعنی استفاده از بازی های آزاد (FREE PLAY)  برداشته می شود. بازی های آزاد  به تنهایی توسعه کامل رشد حرکتی، شناختی و اجتماعی کودکان را بدنبال نخواهد داشت. یکی از مهمترین عوامل و روش های توسعه ای استفاده از بازی های هدفمند است که توسط مربیان مجرب و بزرگسالان آگاه در اختیار کودکان قرار داده می شوند به عبارت ساده تر اگر بخواهیم بچه رشد حرکتی کامل تری داشته باشد باید تجربیات و مهارت های حرکتی بیشتری از تجربه شخصی کودک در حال بازی کردن وی با خودش به او ارائه دهیم، این یک کار تخصصی است که فقط برعهده مربیان کارآزموده و مجرب است.

بازی های هدفمند بر اساس ویژگی های رشدی کودک و سطح مهارت، همچنین نقاط قوت و ضعف کودکان است، در این روش برای بهره وری بیشتر، بازی ها بر اساس نیاز های کودک طراحی می شود، این بازی ها می تواند جنبه های مختلف رشدی را در بر بگیرد. و این خود ابعاد گسترده ای دارد.

با توجه به اینکه افراد با سن تقویمی مشابه لزوماً از نظر رشدی و سن رشدی مشابه نیستند و در این میان ممکن است کودکان در برخی از مهارت ها دچار تاخیر های رشدی باشند، از این رو نگاه ویژه و ارزیابی مناسب قبل از هر اقدامی لازمه یک مداخله موثر است. ارزیابی رشدی و نحوه سازماندهی بازی ها و تمرینات یکی از آموزه های مهم اساتید انجمن در دوره های مربیگری است، تلاش نمودیم که مربیان آگاه و به روز تربیت کنیم.

مربیان یاد میگیرند که بر اساس مشکلات حرکتی کودکان بازی و تمرین بیشتری رو سازماندهی کنند. به عنوان مثال برای کودکی که دچار مشکلات تعادلی است، بیشتر از بازی هایی استفاده می شود که پایه تعادلی دارد. حال تصور کنید که مربیان یا والدینی که با بچه ها کار می کنند و هیچ نوع شناختی از مراحل رشدی و یا نقاط ضعف و قوت کودکان و نحوه مداخلات مناسب را بلد نباشند چقدر بهره وریشون در ارتباط با رشد کودک کم خواهد بود. به چندین دلیل مشابه و مهم ما معتقدیم که کار با کودک بسیار تخصصی و خارج از توان و علم هر کسی است و کسانی که پا در این مسیر می گذارند، بایستی آگاه با دانش، دلسوز و متعهد باشند.

کسی می تواند ادعا کند، که به روش علمی و هدفمند با کودکان بازی می کند، که آن بازی کارایی و بهره وری بالایی داشته باشد و شناخت کافی از ویژگی های رشدی کودک داشته باشد.

وقتی نسبت به نقاط قوت و ضعف کودک اشراف پیدا کرده و برای او بازی متناسب طراحی کنیم، در حقیقت از طریق بازی او را درمان  (بازی درمانی) کردیم ولی بدون آنکه اسمش رو درمان گذاشته و کودک متوجه کار درمانی و اصلاحی شده باشد، به او کمک کرده ایم.

ما در رویکرد جدید انجمن این آگاه سازی را ابتدا از مربیان آغاز کردیم و بعد آن را به خانه ها بردیم، تجربه شخصی من نشان داده که وقتی خانواده ها را نسبت به این مسائل آگاه می کنیم، تازه خانواده ها در می یابند که چقدر فرزندانشان نیاز به حمایت دارند.

یکی دیگراز چالش های مربیان حوزه کودک و خانواده ها، زمان تخصصی شدن کودکان در ورزش است. بسیاری از خانواده ها به ما می گویند فرزندمان را کی و در کدام ورزش بگذاریم؟ که فرزند خودشان را زودتر به قهرمانی برسانند.

نه تنها از طرف انجمن بلکه در بسیاری از کشورهای توسعه یافته نیز مخالفت شدیدی با تخصصی شدن زود هنگام کودکان در ورزش وجود دارد، چرا که مدل های جدید اعتقاد بر این دارند که کودک بایست بعد از تکمیل مهارت های حرکتی بنیادی و افزایش ذخایر حرکتی شان قبل از ورود به ورزش تخصصی مجموعه ای از مهارتهای اساسی ورزش ها رو تجربه کرده باشند، و تخصصی شدن را تا دوران بلوغ به تاخیر بیندازند. البته استثناهایی در این میان هست که متخصصان ورزشی به خوبی بدان آگاه هستند. نکته مهم توسعه سواد حرکتی و واژگان حرکتی کودکان تا قبل از شروع ورزش تخصصی است.

سواد حرکتی کودکان چیست؟

سواد حرکتی برای کودکان چیزی جز یادگیری مهارت های حرکتی پایه و مهارت های پایه ورزشی نیست. مهارت های حرکتی پایه (FMS[1] ) شامل دویدن، پریدن، راه رفتن، پرتاب کردن و جهیدن، دستکاری ها تعادل ایستا و تعادل پویا، ضربه زدن ها با پا و دست و ... است، این حرکات زیربنای مهارت های حرکتی و ورزشی آینده ما خواهد بود، بطور عامیانه بچه ای که در مهارت پرتاب و دریافت مشکل دارد، در آینده در ورزش بسکتبال موفق نخواهد بود، به همین شکل بچه ای که نمی تواند توپی را شوت کند، نمی تواند در آینده برود و فوتبالیست بشود.  مهارت های پایه از سه سالگی تا هفت سالگی از سطح مبتدی به سطح پیشرفته خواهند رسید ولی نکته مهم در این است که بخش عمده این مهارت ها اکتسابی است و بایست کودکان تحت تعلیم درست قرار گرفته باشند تا به سطوح پیشرفته خود رسیده باشند. در طول زمان های مختلف بچه به واسطه آزمون و خطایی که دارند و در طی بازی های آزاد خود بخشی از مهارت ها را توسعه می دهند ولی برای رسیدن به سطوح بالاتر بایست از طریق بازی های هدفمند اقدام نماییم.

مهارتهای ورزشی ترکیبی از چندین مهارت پایست، وقتی که کودک در مهارت های پایه ای مشکل دارد، مسلماً در مهارت های تخصصی هم مشکل خواهد داشت. وقتی می گوئیم، بچه های ما باید FMS را خوب یاد بگیرند، به این دلیل است که FMS ها همانند الفبا می مانند، از کسی که الفبا نمی داند، نمی توان انتظار نوشتن کلمه، و در گام بعدی جمله بندی را داشت. اگر کسی در مهارت های پایه مشکل داشته باشد، ورزشی که انجام می دهد، آکنده از ضعف های تکنیکی خواهد بود.

بر اساس گفته های پیشین کدام نوع از بازی ها مناسب کودکان خواهد بود؟

با توجه به ابعاد مختلف رشد (عاطفی، حرکتی، اجتماعی و شناختی و ...) اگر بازی بتواند این جنبه ها را درگیر کند بازی خوبی است، ما اعتقاد داریم بازی ها علاوه بر تقویت جنبه های مختلف رشدی می بایست آمادگی بدنی و فیتنس کودکان رو هم درگیر کرده باشد، از این رو بین بازی های معمول در مهد کودک ها (بازی های تقریبا بدون تحرک و نشستنی) تا بازی هایی که اصطلاحا با عنوان بازی های فعال (Active Plays) که امروزه انجمن بهش تاکید فراوان داره، بسیار تفاوت هست، چرا که طبق تعریف بهداشت جهانی کودکان بایست روزانه 60 دقیقه فعالیت با شدت متوسط رو به بالا داشته باشند همچنین بیش از یک ساعت در حالت بی تحرک و یک جا ننشسته باشند. هر دو این مساله ها مهمند و خانواده ها بایست بهش دقت کافی داشته باشند. این مساله رو فراموش نکنیم که چاقی در کمین کودکان ماست ولی داشتن یک کودک چاق فعال بسیار بهتر از کودک با وزن طبیعی و غیر فعال است

نکته مهم در بحث انواع بازی ها استفاده از بازی های حرکتی است چرا که حرکت تاثیر بیشتری در سایر حوزه های رشدی کودکان دارد. انواع رشد های شناختی، عاطفی، اجتماعی و .. داریم، حرکت بیشترین تاثیر را در این زمینه دارد، ما می گوئیم حرکت بطور مستقیم اثرات مثبتی را روی کودکان می گذارد.  تحقیقات زیادی نشان داده اند که بازی های حرکتی و فعال باعث توسعه مهارت های اجتماعی و شناختی کودکان هم میشود و این نکته مهمی است که ما رو به سمت بازی هایی که رشد همه جانبه  کودکان را در بر می گیرند، سوق می دهد.

سخن آخر؟

بازی حق همه کودکان است و هیچ کس، و هیچ چیز نباید کودکان را از این حق مسلم خود محروم سازد، حتی اگر کودک دچار کم توانی چه ذهنی و چه جسمی باشد هم بایست در فعالیت بدنی شرکت و از مزایای آن در راستای توسعه سواد حرکتی خود بهره مند شود.

این واقعیت را بپذریم کودکانی که مهارت های حرکتی کمتری دارند به راحتی از چرخه فعالیت های بدنی، بازی و ورزش کنار گذاشته می شوند، حال اگر  با راهکاری مناسب این فرصت به کودک داده شود که تجربه موفق در ورزش و بازی داشته باشد، اعتماد به نفسش بالاتر رفته و مشارکتش در ورزش افزایش خواهد یافت و با افزایش مشارکت، احتمال موفقیت افزایش خواهد یافت و این چرخه به قوت خود برای داشتن سبک زندگی فعال حتی برای کودکی که مهارت کمتری داشت، نیز ادامه خواهد یافت. از این رو فراهم سازی موقعیت مناسب، و ارائه خدمات تخصصی برای کودکان با هر سطح از مهارت، یک ضرورت اساسی بوده و این وظیفه متولیان ورزش کودکان است که چنین شرایطی را فراهم سازند.

بدون شک کار تخصصی فرد متخصص را هم می خواهد، حوزه کودک متاسفانه یکی از دم دست ترین حوزه های موجود در ورزش همگانی است و افراد مختلف با کمترین شناخت از کار با کودک در قالبهای مختلف وارد این حوزه می شوند.  مطالعات و تجربه شخصی بنده در مربیگری برای بزرگسالان و همچنین کار با کودکان نشان داده که "کودکان بزرگسالان کوچک" نیستند و لازمه ورود به دنیای کودکان درک کامل، و داشتن دانش کامل کار با کودک است. حتی والدین (پدر و مادر) نیز برای کار تخصصی با کودک صلاحیت کافی را نداشته و این امر تنها در حوزه کاری و تخصصی مربیان ویژه اینکار است. امید است با حمایت فدراسیون و سایر همکاران ارزشمندمان در انجمن ها و هیات های مختلف، زمینه های خدمت رسانی مناسب برای کودکان سرزمین مان و آگاهی روز افزون خانواده ها و متولیان ورزش را فراهم آوریم.  

 

 

انتهای پیام/


[1] . fundamental movement skills

  • 15:48
  • 1398/01/24
  • 881

اطلاعیه ها

گفت و گو

مشروح

سلطانی فر: مشارکت مردم در ورزش همگانی دو برابر شده است

1397/10/02

مسعود سلطانی‌فر وزیر ورزش و جوانان ضمن تشکر از کلیه کشورهای حاضر در این همایش که توجه جدی به ورزش همگانی دارند، اظهار کرد: همان‌طور که در کلام و تاکیدات همه مسوولان و به ویژه‌ رییس‌جمهور و مسوولان ذی‌ربط وزارت ورزش و جوانان وجود دارد باید توجه ویژه‌ای به ورزش همگانی در کشور داشته باشیم. حتی مقام معظم رهبری در بیانات خود همواره اشاره به این دارند که آحاد کشور باید ورزش کنند و این یکی از نیازهای واقعی کشور است، زیرا ما باید دارای نیروی انسانی سالمی باشیم.

فدراسیون ورزش های همگانی در شبکه های اجتماعی

اخبار ، تصاویر ، ویدئو و اطلاعیه های ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید